Tātaitai Utu Kaimahi

Ina tango koe i tētahi kaimahi i Aotearoa, he nui ake te utu tūturu i te utu pūtake. I tua atu i te utu, me whakaaro ngā kaituku mahi ki ngā takoha kaituku mahi KiwiSaver (iti rawa 3% o te utu nui mō ngā kaimahi ōrite), ngā utu kaituku mahi ACC (tata mai i te 0.18% ki neke ake i te 4% e ai ki te ahumahi), te kohinga wā-hūtanga ā-tau (8% o ngā moni kei te 4 wiki hūtanga ia tau i raro i te Ture Hūtanga 2003), me te utu o ngā rā māuiui 10 ia tau. Hei tāpiri, ka hua ake ngā utu mō ngā hararei tūmatiti (12 ia tau), te tāke takoha penihana kaituku mahi (ESCT) mō ngā takoha KiwiSaver, te kimi kaimahi, te whakauru me te ako, me ērā atu painga ka tukuna. Hei tikanga māmā, ko te utu tūturu o tētahi kaimahi ko te 1.2 ki te 1.4 o tō rātou utu pūtake. Puna: Employment NZ (employment.govt.nz); ACC (acc.co.nz).

Ka tātaihia te utu kaituku mahi ACC i runga i te waehanga tūraru ahumahi o tō pakihi, ka tukuna e ACC e ai ki te āhua o ō mahi pakihi. Ka whakaputaina e ACC ia tau he hōtaka o ngā rēti utu e ai ki te waehanga ahumahi (mā te waehere ANZSIC). Ko ngā ahumahi tūraru-iti pērā i ngā ratonga ngaio ā-tari ka tukuna ngā rēti iti rawa tata ki te 0.18% o ngā moni herenga, ko ngā ahumahi tūraru-nui pērā i te ngāhere, hanganga, ahuwhenua rānei ka neke ake i te 4%. Ka tātaihia te utu hei ōrau o ngā moni herenga katoa o ō kaimahi (tae atu ki ngā utu, utu-ā-rā, me ērā utu ōrite, kāore ko te āpōpō me ērā utu kāore i herea). Ka tukua pikau e ACC ki ngā kaituku mahi ia tau e ai ki ngā mōhiohio utu. Puna: ACC — Levy Rates (acc.co.nz).

Ko te Ture Hūtanga 2003 te ture matua e whakahaere ana i ngā mōtuatanga wā-hūtanga kaimahi i Aotearoa. Ka tukua ki ngā kaimahi: whā wiki hūtanga ā-tau (ka kohikohi mai i te rā tuatahi o te mahi, engari kāore e wātea ana ki te tango i mua i ngā marama 12); ngā rā māuiui 10 ia tau (mai i te 24 Noema 2021, ka pikia mai i ngā rā 5); ngā hararei tūmatiti 12 ia tau; me ngā hūtanga tangi (3 rā mō ngā whānau tata, 1 rā mō ērā atu). Ko tēnei Ture he uaua ki te tātai mō ngā kaimahi āhua-rereka, huri-āhua, whatungarongaro rānei. Ka hiahia te Ture kia tātaihia te utu hūtanga ā-tau hei nui ake i waenga i: utu wiki tokomaha o te kaimahi i te wā o te hūtanga; ōna moni wiki tokomaha o ngā wiki 52 i mua i te hūtanga rānei. Puna: Employment NZ — Holidays Act 2003 (employment.govt.nz).

He maha ngā herenga ā-ture mō ngā kaituku mahi i Aotearoa i raro i te Ture KiwiSaver 2006. Ina tango koe i tētahi kaimahi ōrite hou (he tāngata whenua o Aotearoa, he kainoho humārie rānei, 18 ki te 65 tau), me tau tōtika ki KiwiSaver mēnā kāore i rēhitatia rātou i mua, kāore rānei i ōrite. Heoi anō, ka wātea te kaimahi ki te wehe i roto i ngā wiki 8 mēnā kāore e hiahia ana ki te hono. Mō ngā kaimahi kua hono, me tangohia tō rēti takoha whiriwhiria (3%, 3.5%, 4%, 6%, 8%, 10% rānei o te utu nui) mai i ō rātou utu, ka tukuna ki IRD me ō rātou PAYE. Hei tāpiri, me takoha anō te kaituku mahi i te iti rawa 3% o te utu nui o te kaimahi ki KiwiSaver — ko tēnei te takoha kaituku mahi herenga. Ka herea tēnei takoha ki te Tāke Takoha Penihana Kaituku Mahi (ESCT), ka tātaihia i tō rēti tāke āpiti o te kaimahi, ā ka tangohia i mua i te utua ki te tahua. Puna: IRD — KiwiSaver for Employers (ird.govt.nz/kiwisaver).