Tātaitai Tāke Kamupene

Ka utua ngā kamupene o Aotearoa i te 28% o ōna hua net tāke. Mai i te tau 2011 kāore tēnei rēti i huri, ā ka tāpiria ki ngā kamupene kāinga-noho o Aotearoa katoa ahakoa te rahi, te ahumahi rānei. Nā te mea he iti ake te rēti 28% i te rēti tāke moni whiwhi takitahi tūārai o te 39%, he āhua pai tērā mō ngā rangatira pakihi ki te pupuri i ngā hua i roto i tētahi kamupene. Mō ngā tikanga tāke, ka kapi te kupu "kamupene" i ngā rōpū kua whakauruhia, arā, ngā kamupene haepapa-iti, kamupene tōpūngatahi, me ērā atu rōpū. Heoi anō, he rerekē ngā look-through companies (LTC) me ngā tōpūngatahi-iti — ka whakaatu tōtika ō rātou moni whiwhi ki ngā rangatira i ō rātou rēti tāke ā-tangata. Kāore tō Aotearoa he rēti tāke pakihi iti-rawa. Puna: IRD — Companies (ird.govt.nz/income-tax/business-and-organisations/companies).

Me utu tētahi kamupene o Aotearoa i te tāke tūāhuru inā neke ake tō RIT mō te tau i te $5,000 — ko te paepae ōrite mō ngā takitahi. Ko te RIT ko te herenga tāke moni whiwhi o te kamupene i muri i te tangohanga o ngā karauna pērā i ngā karauna whakauru, ngā tāke kua utua i te puna rānei. Mō ngā kamupene kei te rā tūāpū tokomaha 31 Māehe, ko ngā rā whakautu tāke tūāhuru e toru ko te 28 Ākuhata, 15 Hānuere, me te 7 Haratua. Ka utua e ngā kamupene e whakamahi ana i te tikanga pikinga tokomaha i te 105% o te RIT o tērā tau i ngā whakautu kotahi hautoru. Ko te tāke mutunga (tōenga) ka herea i te 7 Āperira mō ngā kamupene kei te rā tūāpū tokomaha. Puna: IRD — Provisional Tax for Companies (ird.govt.nz/income-tax/provisional-tax).

Ko ngā karauna whakauru ngā karauna tāke ka hono atu ki ngā hua kāri ka utua e ngā kamupene o Aotearoa, e tohu ana i te tāke moni whiwhi kua utua nei e te kamupene mō ērā hua. Ina whiwhi tētahi kamupene i te $100 hua ā ka utu i te 28% ($28) tāke kamupene, ko te $72 toenga ka whakatoha. Mēnā ka utu i tētahi hua kāri whakauru katoa o te $72, ka hono atu ngā karauna whakauru o te $28. Ka whiwhi te kaipupuri hea i te $72 moni ā ka karauna whakauru o te $28, e tohu ana i te hua kāri ki te $100. Ka tāpiri te kaipupuri hea i te $100 nui ki tōna moni whiwhi ā ka utua tāke i tōna rēti ā-tangata — engari ka ārai te karauna whakauru o te $28 i te tāke kua utua. Ka ārai tēnei i te tāke rua: ka tāke noa te hua kotahi i te taumata kamupene, katahi ka whakarite mō ngā rerekētanga rēti tāke ā-tangata. Puna: IRD — Imputation Credits (ird.govt.nz/income-tax/business-and-organisations/companies).

Ko tētahi kamupene tirohanga whakauru (LTC) he hanganga tāke motuhake i Aotearoa e kiia ana ko te kamupene he mārama tāke — ka rere tōtika ōna moni whiwhi, tangohanga, ngā mauroa, me ngā karauna tāke ki ngā kaipupuri hea, ka utua tāke rātou i ō rātou rēti tāke ā-tangata. He rerekē tēnei ki tētahi kamupene tokomaha ka tāke tōna moni whiwhi i te rēti kamupene pūmau o te 28%. Me noho tētahi kamupene kāinga-noho o Aotearoa he rima, iti iho rānei, ngā rangatira tātau-LTC (ngā tāngata mōhio, ngā kaitiaki motuhake rānei), ā me pōti ngā rangatira katoa mō tūāhu LTC mā te tuku puka IR862 ki Inland Revenue. He rongonui ngā LTC mō ngā whare rēti me ngā pakihi iti nā te mea ka taea te ārai ngā mauroa ki ērā atu moni whiwhi i tō rēti ā-tangata. Ka mutu, ka ārahina ngā tangohanga e te "nui i tūraru ana" o te rangatira. Ka taea hoki te wehe i te tūāhu LTC mēnā kāore e pai ana mō te pakihi. Puna: IRD — Look-Through Companies (ird.govt.nz/income-tax/business-and-organisations/companies).