Tātaitai Tāke Ōhu

Ko te tāke tūāhuru he tāke moni whiwhi ka utua i mua i te tau o nāianei, e ai ki tō moni whiwhi e tūmanakohia ana. Me utu koe i te tāke tūāhuru inā neke ake tō tāke moni whiwhi toenga (RIT) o tērā tau i te $5,000. Ko te RIT ko te tāke moni whiwhi e tika ana mōu i muri i te tangohanga o ngā tāke kua tangohia i te puna (pērā i te PAYE, RWT rānei). Ko ngā kaipatu mahi-ā-iti, ngā kaiwhakangao, ngā rangatōpū rānei ngā kaipatu tūāhuru e kitea ana. Mēnā he kaipatu hou koe ā neke ake tō RIT i te $5,000 i tō tau tuatahi, ka hiahiatia koe ki te utu tāke tūāhuru i te tau e whai ake ana. Ko te tāke tūāhuru ehara i te tāke rerekē — he utanga tōmua noa iho tēnā mō tō herenga tāke moni whiwhi i te mutunga tau. Puna: IRD — Provisional Tax (ird.govt.nz/income-tax/provisional-tax).

Mō ngā kaipatu tāke e hono ana ki te rā tūāpū 31 Māehe, e toru ngā rā whakautu i raro i te tikanga pikinga tokomaha: 28 Ākuhata, 15 Hānuere, me te 7 Haratua. Ko ia wāhanga ko te kotahi hautoru o tō tāke tūāhuru katoa mō te tau (e ai ki te 105% o tō RIT o tērā tau). Mēnā he rā tūāpū rerekē tōu — hei tauira, 30 Hune, 31 Tīhema rānei — ka neke ngā rā whakautu e ai ki tērā. Ko ngā kaipatu e whakamahi ana i te tikanga tūāpotae me utu hoki ā ēnei rā engari ka taea te whakaahua i te utu e ai ki tō tūāpotae o te tau o nāianei. Ka tūhono tōtika ngā utunga tāke tūāhuru i raro i te tikanga ōwehenga ki ō whakahokinga tāke hokohoko. Ka ara ake te UOMI inā ngaro tētahi rā whakautu. Puna: IRD — Provisional Tax (ird.govt.nz/income-tax/provisional-tax).

Ko te tikanga pikinga tokomaha te huarahi tino māmā ki te tātai i te tāke tūāhuru i Aotearoa. I raro i tēnei tikanga, ko tō tāke tūāhuru mō te tau e ōrite ana ki te 105% o tō RIT o tērā tau. Mēnā kāore i ōu tāke mō tērā tau, ka whakamahi a IRD i te 110% o tō RIT o ngā tau e rua kua pahure. Ko te tikanga ōwehenga — e wātea ana mō ngā kaipatu tāke hokohoko e tuku ana i ngā hokohokinga rua-marama — ka whakamahi i tētahi ōrau pūmau ka tāpiria ki ō hokohokinga tāke hokohoko. Ka taea te whakamahi i te tikanga tūāpotae ki te tūāpotae i tō moni whiwhi mō te tau o nāianei, engari mēnā ka iti ake tō tūāpotae, ka ara ake te UOMI. Puna: IRD — Provisional Tax Methods (ird.govt.nz/income-tax/provisional-tax).

Mēnā ka iti ake tō utu tāke tūāhuru i Aotearoa, ka utu a Inland Revenue i te UOMI mō te moni i hapa. I te tau 2025, ko te rēti UOMI mō ngā utunga iti tata ki te 10.9% ia tau, ka whakarea ia rā mai i te rā herea ki te rā utu. Ehara te UOMI i te whiu — he utu noa iho tēnā mō te whakamahi i ngā moni i tika ai te tāke ki IRD. Ko ngā whiu (whiu utu tūreiti 1% katahi 4%) ka taea noa inā ngaro katoa tētahi utunga ā kāore he whakarite. Ki te ārai i te UOMI, ka taea te whakamahi i te ture haumaru: ka tiakina ngā kaipatu he iti iho i te $60,000 te RIT o tērā tau i taea te utu i ngā pikinga tokomaha tika i ōna wā. Ko te tūāhonu tāke he kōwhiringa anō — ka taea te hoko i ngā karauna tāke tūāhuru mai i ngā kaipatu kē mā ngā kaiwhakarite a IRD. Puna: IRD — Use-of-Money Interest (ird.govt.nz/income-tax/provisional-tax).