Tātaitai Mahi Taimaha

I Aotearoa, kāore he here ture ki te utu i tētahi rēti nui ake mō ngā hāora tāpiri. He rerekē ki ērā atu whenua pērā i Amerika, Ahitereiria rānei (he rēti tāpiri iti rawa i whakaritea i ngā tohu), kāore te Employment Relations Act 2000 o Aotearoa e tūtohu ana i tētahi āpiti tāpiri motuhake. Ko te mea e utua ana ngā hāora tāpiri, me tōna rēti rānei, ka whakatautia katoa e tō whakaaetanga mahi. Ka whakatauhia ā-nuinga e ngā whakaaetanga mahi he rēti tāpiri — ko te nuinga ko te wā-me-te-haurua (1.5*), roa-e-rua rānei — engari ko tēnei mā te kirimana, kaua mā te ture. Ka pā te utu iti rawa ki ngā hāora katoa i mahia, tae atu ki ngā hāora tāpiri, nō reira kāore ngā kaituku mahi e āhei ana ki te utu i raro iho o te utu iti rawa ahakoa tēhea whakarite. Mēnā he āmua tō whakaaetanga mahi mō ngā hāora tāpiri, kāore tō kaituku mahi e here ture ana ki te utu tāpiri, engari me utu i te utu iti rawa mō ia hāora. Puna: Employment New Zealand — Hours of Work (employment.govt.nz).

Ka tātaihia ngā hāora tāpiri i Aotearoa e ai ki ngā tikanga o tō whakaaetanga mahi, nā te mea kāore he rēti i whakaritea ā-ture. Ko ngā rēti tino māhara ko te wā-me-te-haurua (1.5 ngā wā o tō rēti hāora noa) me te roa-e-rua (2 ngā wā o tō rēti noa). Hei tātai i te wā-me-te-haurua: mēnā ko tō rēti noa ko te $28/hāora, ko tō rēti tāpiri ko $28 * 1.5 = $42/hāora. Ka tohu ētahi whakaaetanga i tētahi rēti papatahi mō ngā hāora tāpiri, tētahi whakareanga rerekē rānei. Mēnā he āmua tō whakaaetanga, ko tētahi utu tāpiri i tōna tikanga a te kaituku mahi — ahakoa me whiwhi tonu koe i te utu iti rawa pakeke iti rawa (ko te $23.95/hāora ināianei mai i Āperira 2026). Me tirotiro ngā kaimahi utu ā-tau mēnā ka tohu tō whakaaetanga ko tō utu ā-tau e hipoki ana i ngā hāora tāpiri tika, ko tētahi utu tāpiri ōkawa rānei ka pā. Puna: Employment New Zealand — Overtime (employment.govt.nz).

Ko te wā-me-te-haurua te tikanga ko te 1.5 ngā wā o tō rēti hāora noa mō ngā hāora tāpiri, ngā hāora rā tūāhuru rānei. I Aotearoa, ko tēnei te āpiti tāpiri tino whakaaetia māhara ā ko tēnei ā-nuinga te rēti taunoa i roto i ngā whakaaetanga tōpū me ngā whakaaetanga mahi takitahi maha. Hei tauira, mēnā ka whiwhi koe i te $25.00/hāora noa, ko te wā-me-te-haurua ko te $37.50/hāora. Ko te mahi i tētahi rā tūāhuru tētahi tōpūtanga motuhake o Aotearoa: ka hiahia te Holidays Act 2003, mēnā ka mahi koe i tētahi rā tūāhuru, me utu koe i te iti rawa ko te wā-me-te-haurua mō ngā hāora i mahia, tāpiri ko tētahi rā hararei huri (tētahi rā anō) mēnā ko tērā rā ko tētahi rā mahi māu. Ko tēnei tōpūtanga rā tūāhuru he tika ā-ture ā ka pā ahakoa ngā kōrero o tō whakaaetanga mahi. Puna: Employment New Zealand — Public Holidays (employment.govt.nz) me te Holidays Act 2003.

Kāore tētahi paepae ā-ture o Aotearoa mō te maha o ngā hāora tāpiri ka taea e tētahi kaimahi te mahi, he rerekē ki ētahi atu whenua whai ngā ture hāora mahi mōrahi pakari. Ka hiahia te Employment Relations Act 2000 kia whakaaetia ngā hāora mahi i waenga i te kaituku mahi me te kaimahi ā ka tuhia ki roto i te whakaaetanga mahi, me te mea ko ērā hāora ka tika. Ko te tikanga o 'ngā hāora tika' kāore i tautuhia ā-tau i roto i te Ture engari ka ārahina e ngā here hauora me te haumaru i raro i te Health and Safety at Work Act 2015 — he herenga tō ngā kaituku mahi ki te whakaū kāore te wāhi mahi e whakaatu ana i ngā kaimahi ki ngā mōrearea kore-hiahia, tae atu ki te ngenge. Ko te wiki mahi 40-hāora paerewa he tikanga kirimana māhara, engari ehara i te mōrahi ā-ture. Ko ngā taiohi i raro i te 16 e mahi ana i ētahi ōkawa whai ārahitanga tāpiri. Ka taea e ngā kaimahi e wheako ana i ngā mahi kino te whakaara i tētahi amuamu motuhake. Puna: Employment New Zealand — Working Hours (employment.govt.nz).