Tātaitai Ōrau

Hei tātai i te ōrau o tētahi tau, whakareatia te tau ki te ōrau ā wehea ki te 100. Hei tauira, ko te 20% o te $350 = $350 * 20 / 100 = $70. I Aotearoa, ka puta tonu tēnei tātaitanga: ngā āpōpō KiwiSaver i te 3% o te utu ā-tōrua, ngā utu ACC tata ki te 1.75% o ngā moni whiwhi herenga, me te GST i te 15% o ngā utu GST-kore. He ara poto ko te neke i te tohu ira — ko te 10% o tētahi tau ko te tau wehea ki te 10, ā ka taea te pikinga, te hekenga rānei mai reira (e.g. ko te 5% te haurua o te 10%, ko te 15% ko te 10% + 5%). Ka tautoko te nuinga o ngā tātai ata i tētahi mātāmuri ōrau tōtika. Mō te whakamahere pūtea i Aotearoa, ko te mōhio ki ngā ōrau he mea nui mō te whakataurite rēti ūkui, tipu pūtea KiwiSaver, me ngā utu tārewa. Puna: Pāngarau whānui.

Hei tātai i te hurihanga ōrau i waenga i ngā uara e rua, tangohia te tawhito mai i te hou, wehea ki te uara tawhito, whakareatia ki te 100. Āhua: ((Hou - Tawhito) / Tawhito) * 100. He pikinga te hua pai; he hekenga te hua kino. Hei tauira, mēnā ka piki tō rēti mai i te $480 ki te $530 ia wiki: (($530 - $480) / $480) * 100 = 10.4% pikinga. I Aotearoa ka whai hua tēnei mō te aroturuki i ngā pikinga utu ā-tau ki te pikinga utu (CPI), te whakataurite utu hoko whare ki ngā utu hoko hei aromatawai i te hua rawa, me te aroturuki i ngā hurihanga rēti ūkui tārewa. Mō te hurihanga — hei kimi i tētahi uara hou i muri i tētahi hurihanga ōrau mōhiotia — whakareatia te tawhito ki (1 + rēti/100) mō tētahi pikinga, (1 - rēti/100) rānei mō tētahi hekenga. Puna: Pāngarau whānui.

Ko te ōrau tētahi wāhanga e kīia ana i runga i te 100, ko te tūāpono ōrau ko te rereketanga tātai i waenga i ngā ōrau e rua. He nui rawa atu tēnei rereketanga i roto i ngā pūtea. Hei tauira, mēnā ka piki te rēti ūkui tārewa mai i te 6% ki te 7%, he pikinga tērā nō tētahi tūāpono ōrau — engari he pikinga anō tērā nō te 16.7% o te rēti ake ((7-6)/6 * 100). I ngā pūrongo pūtea o Aotearoa, ka kōrero ana te Pēke Tōpū mō ngā hurihanga OCR i roto i ngā kōwaewae ōrau (e.g., ko tētahi pikinga tūāpono waewae 25 ka ōrite ki te 0.25 tūāpono ōrau). Ko ngā hurihanga rēti āpōpō KiwiSaver — pērā i te 3% ki te 4% āpōpō kaimahi — he hurihanga tūāpono ōrau 1. Ka neke tino kūkune te kōrero mēnā ka raruraru ēnei e rua; ko tētahi pūtea e tipu ana mai i te 5% ki te 6% hua kua pai ake nō tētahi tūāpono ōrau 1, engari nō te 20% i roto i ngā kupu āhua. Puna: Pāngarau whānui me ngā kōrero RBNZ.

Ka kimi te tātaitanga ōrau hurihanga i te uara taketake i mua i te whakaarotia o tētahi ōrau. Mēnā e mōhio ana koe ki te uara mutunga me te ōrau i tāpiritia, i tangohia rānei, wehea te uara mutunga ki (1 + rēti/100) mō tētahi tāpiringa, (1 - rēti/100) rānei mō tētahi tangohanga. Ko te tauira NZ tino māhara ko te tango GST: ko tētahi utu GST-whakaurunga $230 i tae mai mā te tāpiri 15%, nō reira ko te utu GST-kore ko te $230 / 1.15 = $200. Tētahi tauira anō: ko tētahi whare i hokona mō te $650,000 i muri i tētahi hua rawa 12% — ko te utu hoko taketake ko te $650,000 / 1.12 = $580,357. Ka whakamahia anō tēnei tikanga hei kimi i tētahi utu i mua i te hekenga: mēnā ko tētahi hua hekenga $85 i muri i tētahi hekenga 15%, ko te utu taketake ko te $85 / 0.85 = $100. Puna: Pāngarau whānui.