Tātaitai Huamoni me Whiu IRD

Ka utu a Inland Revenue i te utu-mahi-moni (UOMI) mō te tāke ka tūreiti, ka tōiti rānei. Mai i te 16 Hānuere 2026, ko te rēti utu UOMI o IRD ko te 8.97% ia tau. Ka whakaritea tēnei rēti ia hauwhā e te Komihana o Inland Revenue i raro i tētahi tātai e hono ana ki te rēti pire pēke 90-rā, me tētahi āpūtanga. Ka tāpiria te UOMI ki ngā tāke tūāhuru i utu iti (mai i ia rā whakautu), ki ngā tāke mutunga (mai i te rā herea, ko te 7 Āperira mō ngā kaipatu rā tūāpū tokomaha), ki ngā GST kāore i utua, me ērā atu herenga tāke kāore i utua. He mōhio nui: ka taea te tangohia te UOMI mō ngā tāke moni whiwhi. Nō reira, mēnā kei roto koe i te 33% taumata tāke, ko te utu UOMI i muri i te tāke tata ki te 6.0%. Ka utua hoki e IRD ngā tāke neke atu (rēti utunga neke atu) ko te 2.25% ia tau (mai i te 16 Hānuere 2026). Ehara te UOMI i te whiu — ka tāpiria ngā whiu motuhake mō te kore tuku, mō ngā tāke hāpuku rānei. Puna: IRD — Use-of-Money Interest (ird.govt.nz/income-tax/provisional-tax/use-of-money-interest).

Ka tātaihia te UOMI i Aotearoa i runga i tētahi pūtake whakarea ā-rā. Ko te tātai: utu ā-rā = moni tāke toenga * (rēti ā-tau / 365). Ka tāpiria tēnei utu ki te pūtake ia rā, katahi ka utunga utu mō te pūtake tipu (utu whakarea). Hei tauira, ko te $10,000 tāke kāore i utua i te 8.97% ia tau ka āhua $2.46 ia rā i te rā tuatahi. I roto i ngā rā 90, ko te UOMI katoa ka āhua $223. Ka tīmata te UOMI mai i te rā i herea ai te tāke (ko te rā whakautu mō te tāke tūāhuru, ko te rā tāke mutunga rānei) ā ka mutu inā utua katoa te tāke toenga. Ka tāpiria te UOMI ki te moni tāke pūtake — mēnā he whiu utu tūreiti anō ōu, ka tātaihia motuhake ērā kāore e UOMI anō. Ka tohu ngā kaute tāke ipurangi me ngā tātai o IRD i te pūtake UOMI o nāianei. Puna: IRD — UOMI Calculation (ird.govt.nz/income-tax/provisional-tax/use-of-money-interest).

He maha ngā rautaki ki te ārai i te UOMI mō te tāke tūāhuru i Aotearoa. Ko te ture haumaru te tikanga māmā rawa atu: mēnā he iti iho i te $60,000 tō RIT o tērā tau ā ka utua ngā whakautu pikinga tokomaha e toru i ōna wā ōrite, ka tiakina koe i te UOMI ahakoa ka nui ake tō tāke mutunga. Ka mahi tēnei nā te mea ka āhua iti ake te pikinga tokomaha (105% o te RIT o tērā tau) i tō tāke tūturu mēnā ka tipu ō moni whiwhi. Ko te tūāhonu tāke he rautaki kaha anō: ka taea e ngā kaiwhakarite tūāhonu tāke a IRD (pērā i Tax Traders, Flexitax rānei) te hoko i ngā karauna tāke tūāhuru mai i ērā atu kaipatu i utu nui ake, i tētahi utu he iti ake tōna i te rēti UOMI. Ka taea hoki te hoko i ngā karauna tūāhonu tāke i muri i te rā tāke tūāhuru. Ko te whakamahi i te tikanga tūāpotae tika he kōwhiringa anō, engari ka hiahia ki te tūāpotae māmā o ō moni whiwhi. Puna: IRD — Avoiding UOMI (ird.govt.nz/income-tax/provisional-tax/use-of-money-interest).

He tikanga whakaaetia e IRD te tūāhonu tāke, e taea ai e ngā kaipatu tāke o Aotearoa te hoko me te hoko atu i ngā karauna tāke tūāhuru mā tētahi kaiwhakarite whakaaetia. Anei tōna āhua. Ka utu nui ake pea ētahi kaipatu tāke i ō rātou tāke tūāhuru i roto i te tau, ā, ka noho ēnei utunga neke atu ki te kaute tūāhonu tāke kei IRD. Mā ngā kaipatu i utu iti rawa i te tika ka taea te hoko i ēnei karauna neke atu, ka neke tōtika te utunga ki ā rātou ake hapa. Ko te painga nui ko ngā moni e tiakina ana: ko te hoko i ngā karauna tūāhonu, he iti ake tōna utu i te rēti UOMI a IRD (tata ki te 8.97% ia tau). Mō ngā kaiwhakarite tūāhonu, kei waenga i te 6–8% ia tau te rēti ōrite. Ka taea hoki te hoko i ngā karauna ā-muri ana — ahakoa i pahure kē tētahi rā whakautu tāke tūāhuru — he āheinga pai mō te whakahaere i ngā moni whiwhi tūāhua, i ngā hapa rānei. E whakahaeretia ana te tūāhonu tāke e ngā wāhanga RP 17 ki RP 19 o te Ture Tāke Moni Whiwhi 2007. Ko ngā kaiwhakarite whakaaetia e IRD ko Tax Traders, ko Flexitax, me TMNZ (Tax Management NZ). Puna: IRD — Tax Pooling (ird.govt.nz/income-tax/provisional-tax/use-of-money-interest).