Kaiwhakamahere Tahua Pūtea
Whakamāheretia tō tahua pūtea wiki, rua-wiki rānei me ngā wāhanga utu o Aotearoa tae atu ki ngā rēti, hiko, kai, penehini, me te KiwiSaver.
Mō tēnei tātaitai
Ka whakatinanahia e tēnei tātaitai te anga tahua a Sorted mai i Sorted (CFFC). Tirohia whakamutunga 28 Pēpuere 2026. Whakamanahia ngā tatauranga mā te whai i te hononga.
Ngā paerewa tahua
Paerewa pai rawa- •Ture 50/30/20: 50% hiahia · 30% pīrangi · 20% penapena
- •Tepe whare: ≤30% o te utu whakamua
- •Tepe waka: ≤15% (iti iho rānei)
- •Kai: ~10-15%
- •Whāinga penapena: ≥10% (pai ake 15-20%)
- •Whāinga pūtea ohorere: 3-6 marama whakapau
- •Whakangahau: ~5-10%
Puna: Sorted — NZ money guide
Whakatūpato
He whakatau tata nō tēnei tātaitai, hei whakamōhio noa iho. Kaua e whakawhirinaki ki ēnei hua hei tohutohu pūtea, tāke, ture rānei. E ai ki ngā raraunga tūmatanui a te IRD, ā, ka huri pea. Me kōrero ki tētahi kaitohutohu pūtea tohu mō ōu āhuatanga ake.
Me pēhea te whakatakoto tahua ā-marama
Aroturuki ki te moni whiwhi me ngā utu.
- 1
Tātauria te utu whakamua
Utu_Whakamua = katoa_ā-marama − PAYE − ACC − KiwiSaver − taurewa ākonga
Whakamahia te Pay Calculator.
- 2
Wehea ki te wāhanga
50/30/20 rule: 50% needs · 30% wants · 20% savings/debt repayment
Whare: ≤30%. Penapena: ≥10%.
- 3
Aroturuki rerekētanga
Variance = actual_spend − planned_budget
Arotakehia ia marama.
- 4
Toenga / hapanga
Result = income − total_expenses
Toenga → pūtea ohorere tuatahi.
Tauira
Tāuru: $5,000 mā, utu $4,200
Hua: Toenga $800/marama.
Ngā Pātai Auau
He aha te ture tahua 50/30/20 a ka mahi rānei i Aotearoa?
He aha te utu toharite o te ora i Tāmaki Makaurau i ētahi atu taone o Aotearoa?
E hia ana te tahua ohotata e hiahiatia ana e au i Aotearoa?
He aha ngā wāhanga whakapaunga kāenga matua e aro ana ki a Aotearoa?
Me pēhea te mahi a tēnei tātaitai
Ka whakamahia e tēnei tātaitai ngā raraunga hou rawa mai i ngā puna kāwanatanga o Aotearoa. Ka mahia ngā tātaitai katoa ki tō pūtirotiro — kāore tō raraunga e wehe i tō pūrere.
Ka mahia ngā tātaitai katoa ki tō pūtirotiro — kāore tō raraunga e wehe i tō pūrere. Ko ngā hua hei ārahi noa iho, ehara i te tohutohu pūtea ngaio.
I hangaia, i tiakina e Konstantin Iakovlev. Raraunga mai i te IRD me ngā puna kāwanatanga mana o Aotearoa.
Arotakehia whakamutunga: