Hoki ki Ahuwhenua

Tātaitai Hua me Moni Whiwhi Hauhake

Whakatauritehia ngā hua hauhake me te moni whiwhi ia hekatea mō ngā hauhake o Aotearoa tae atu ki te huakiwi, wāina, hauhake whenua, me ngā huawhenua.

Konstantin IakovlevI tāia 28 Māehe 2026Arotakehia whakamutunga
Ka noho ngā raraunga ki tō pūrereTātai kua whakamātauria

Mō tēnei tātaitai

Ka whakatinanahia e tēnei tātaitai ngā paerewa hua māra FAR mai i Foundation for Arable Research (FAR). Tirohia whakamutunga 10 Oketopa 2025. Whakamanahia ngā tatauranga mā te whai i te hononga.

Ngā hua māra noa

Toharite 2026
  • Witi hua: ~8 t/heketea · ~$450/t
  • Pārei: ~7 t/heketea · ~$400/t
  • Kānga: ~12 t/heketea · ~$380/t
  • Patiti seed: ~2 t/heketea · ~$2,200/t
  • Utu whakahaere: ~$1,500/heketea mō te whenua mahi

Puna: FAR — Foundation for Arable Research

Whakatūpato

He whakatau tata nō tēnei tātaitai, hei whakamōhio noa iho. E ai ki ngā tātai paerewa, ā, kāore pea e whakaata i ōu āhuatanga ake. Me kōrero ki tētahi mātanga tohu mō ōu āhuatanga ake.

Me pēhea te tātai whakaputanga hua

Heketea × hua × utu = moni katoa.

  1. 1

    Hauhake tapeke

    Total_tonnes = hectares × yield_per_ha

    Witi: ~8t. Kānga: 12t.

  2. 2

    Moni katoa

    Revenue = total_tonnes × price_per_tonne

    Witi: ~$450/t.

  3. 3

    Hua mā

    Hua-Whiwhi = moni whiwhi − utu_whakahaere (~$1,500/heketea noa)

    Utu: kākano, wairākau, pātongarau.

Tauira

Tāuru: 20ha witi

Hua: $42,000 hua.

Ngā Pātai Auau

He aha ngā hua hua kai ahurea i Aotearoa?
Ka rereke ngā hua hua kai i Aotearoa e ai ki te momo hua, rohe, wā o te tau, me te whakahaere. Ko ngā hua tata mō ngā hua noa o NZ: wheite 7 ki te 10 tana ia hekitia (t/ha) i raro i te whakamaruiti i Canterbury; pārare 5 ki te 8 t/ha; kakano paturahi 1.0 ki te 1.5 t/ha; riwai 40 ki te 60 t/ha; kakano kaanga 12 ki te 16 t/ha i raro i te whakamaruiti; me te rapeseed arani 2.5 ki te 4.0 t/ha. Ko Canterbury te rohe hua kai ahurea matua o Aotearoa, e whakaputa ana i te nuinga o ngā hua kakano me hua o te motu. Ko Waikato me Northland ngā rohe tipu kaanga matua. He nui te rereke o ngā hua e ai ki te momo i tohua, momo oneone, ua wai, whakamaruiti rānei, me te tiaki hua. Ka whakaputaina e te rōpū rangahau Plant and Food Research me Cereals NZ ngā raraunga whakamatauria momo hei āwhina i ngā kaipakiaka ki te tohu i ngā momo pai mō o rātou āhuatanga. Puna: Cereals NZ (cereals-nz.co.nz); Federated Farmers (federatedfarmers.org.nz).
Me pēhea e tātau ai i ngā moni whiwhi mai i tētahi hua?
Hei tātai i ngā moni whiwhi katoa mai i tētahi hua, whakamahia tēnei tikanga: hua (t/ha) whakareatia ki te rahi pāka (ha) whakareatia ki te utu-a-mahinga ($/t). Hei tauira, ko tētahi hua wheite o te 8 t/ha i runga i tētahi pāka 20 ha hokona ana i te $350 ia tana ka hua mai he moni whiwhi katoa o 8 x 20 x $350 = $56,000. Hei tātau i to tahua nui-māmā, tangohia ngā utu rerekē katoa tae atu ki te kakano, wairākau, matū ahuwhenua, inihua hua, hauhake kirimana, kawe, maroke, me te rokiroki. Ko ngā utu pūmau pērā i ngā reiti whenua me te whakahekenga mīhini kāore i roto i te tahua nui-māmā engari me whakaaro ki te tahua whānui-mahinga. Ko te tahua nui-māmā o te $400 ki te $800/ha he mea āhua noa mō te wheite, engari ko te kaanga whakamaruiti ka taea te hua ki te $800 ki te $1,500/ha tahua nui-māmā. Ko te whakataurite tahua nui-māmā hua ka āwhina i ngā kaipakiaka ki te whakatau ko tehea hua ka tupu i ia pāka. Puna: Cereals NZ (cereals-nz.co.nz); Federated Farmers (federatedfarmers.org.nz).
He aha ngā utu kakano o nāianei i Aotearoa?
Ka awhatia ngā utu kakano o Aotearoa e ngā mākete rawa ao-whānui, ngā kirimana heke NZX Agri, te tukumai me te hiahia-a-rohe, me ngā utu kawe. Hei aratohu whānui mō ngā utu o te 2024 ki te 2025: wheite maihi tata ki te $300 ki te $420 ia tana; pārare kai tata ki te $270 ki te $360 ia tana; kakano kaanga tata ki te $320 ki te $400 ia tana. Ka hurihuri ngā utu i ia wā me te urupare ki ngā huihuinga ao-whānui pērā i ngā aukatitanga huarere i ngā rohe whakaputa matua. Ka whakaputaina e NZX Agri ngā tohu utu kakano me ngā raraunga heke mō te wheite me te pārare NZ. He tikanga noa te utu kirimana ma ngā kaihoko kakano pērā i a PGG Wrightson, CropMark rānei, ka kirimana he nuinga o ngā kaipakiaka i tētahi wāhanga o ta rātou hua e tumanakohia ana i mua i te hauhake hei whakahaere i te tupono utu. Ma te rokiroki i-uta ka taea e ngā kaipakiaka te pupuri kakano, hoko rānei inā pai ake ngā utu. Puna: NZX Agri; Cereals NZ (cereals-nz.co.nz).
He aha te tahua nui-māmā mō te hua kai me te tāke e nui ai tōna hiranga?
Ko te tahua nui-māmā i roto i te hua kai ko te moni whiwhi mai i tētahi hua tango ana i ngā utu rerekē e tino hono ana ki te whakaputa i taua hua, engari i mua i te tango i ngā utu pūmau pērā i ngā reiti whenua, whakahekenga mīhini, me te rihi. Ka whakaironga hei tohu tara ia hekitia ($/ha), ka taea ai e ngā kaipakiaka te whakataurite i te hua pūtea papai o ngā hua rereke i te oneone kotahi. Hei tauira, ko te tahua nui-māmā wheite ko te $400 ki te $800/ha, ko te tahua nui-māmā kaanga whakamaruiti ko te $800 ki te $1,500/ha. Ko ngā tahua nui-māmā teitei kāore e tikanga ana ko taua hua te whakatau pai, na ko ētahi hua ka hiahia ki te pūtea nui ake, mīhini, kauheke nui ake rānei. Ko te tātari tahua nui-māmā tētahi taputapu whakamahere mahinga paerewa e whakamahia ana e ngā pūtaiao mahi māra me ngā kaitohutohu mahinga puta noa i NZ hei āwhina i ngā kaipakiaka ki te tohu i ta rātou rohe hua ki te huinga hua me ngā hurihanga paturahi e hua pūtea pai rawa atu ana. Puna: Cereals NZ (cereals-nz.co.nz); Federated Farmers (federatedfarmers.org.nz).

Me pēhea te mahi a tēnei tātaitai

Ka whakamahia e tēnei tātaitai ngā raraunga hou rawa mai i ngā puna kāwanatanga o Aotearoa. Ka mahia ngā tātaitai katoa ki tō pūtirotiro — kāore tō raraunga e wehe i tō pūrere.

Ka mahia ngā tātaitai katoa ki tō pūtirotiro — kāore tō raraunga e wehe i tō pūrere. Ko ngā hua hei ārahi noa iho, ehara i te tohutohu pūtea ngaio.

I hangaia, i tiakina e Konstantin Iakovlev. Raraunga mai i te IRD me ngā puna kāwanatanga mana o Aotearoa.

Arotakehia whakamutunga: