Tātaitai Utu Kāri Nama

Ko ngā rēti hua kāri whiwhinga o Aotearoa ētahi o ngā rēti tāruarua kaihoko teitei rawa atu e wātea ana, ka haere a tikanga mai i te 15% ki te 25% ia tau (p.a.). Ko te nuinga o ngā kāri whiwhinga pēke nui ka tū i te 19.95%–22.95% ia tau mō ngā hoko, a ko ngā taurewa moni tuturu ka utua a tikanga i te 21%–25%. Ko ētahi kāri whiwhinga rēti-iti ka utu i te 9.95%–13.95% ia tau engari he nui ake a tikanga ngā utu a-tau. Ko ngā kāri tohu me ngā kāri matua ka tū i te taha teitei o te wāhanga. Ka utua ngā hua ia rā a ka taupiri, ko tēnei tikanga ka utua koe i ngā hua mō ngā hua kāore i utua mai i te tauākī o mua. Kāore i Aotearoa tētahi taupae rēti kāri whiwhinga nui rawa atu i tūturuhia e te ture, he rerekē ki ētahi atu whenua. Ka hiahia ngā kaiwhakarato i raro i te CCCFA ki te whakaatu i ngā rēti hua kāri whiwhinga, ngā utu iti rawa, me ngā utu katoa o te tōpaetia i roto i te whatauākī timatanga. Ko te rapu me te whakataurite i te rēti hua a-mahi whai muri i ngā utu ka taea te huri nui i o utu. Puna: Consumer NZ — Credit Cards; MBIE — CCCFA.

Ka puta te taura utu iti rawa ka utu anake koe i te utu marama iti rawa i runga i to kāri whiwhinga — a tikanga ko te 2% o te taupae e toe ana, ko te $25 rānei, ko tērā e nui ake ana — a ka iti noa iho to nama me te haere tonu te tipu hua. Hei tauira, ko tētahi taupae $5,000 i runga i tētahi kāri whiwhinga e utu ana i te 20% ia tau me tētahi utu iti rawa 2%: i te marama tuatahi ka utu koe i te $100, engari ko te $83 he hua, nō reira ko te $17 anake ka whakaiti i to mātāmua. I tēnei rēti, ka roa 35 tau neke atu ki te whakahoki i te nama a ka utu neke atu i te $7,000 i ngā hua anake. Ko te utu iti rawa ka whakaritea hei mauhere i a koe i roto i te nama mō te wā roa, e whakanui ana i ngā moni hua mō te kaiwhakarato kāri. Ka hiahia i raro i te CCCFA o Aotearoa ngā tauākī kāri whiwhinga ki te whakauruhia he kōrero e pa ana ki te roa e roa ana ki te whakahoki i te taupae menā ko te utu iti rawa anake e utua ana. Utua tonu i runga ake i te iti rawa menā ka taea. Puna: Consumer NZ — Credit Card Minimum Payments; Commission for Financial Capability (CFFC).

E rua ngā rautaki whakahokinga nama tino rongonui: te tikanga hukarere me te tikanga rautaki tahi-ki-tahi. Ko te tikanga hukarere, ka aro tuatahi ki te nama he teitei rawa tōna rēti hua (me te utu iti rawa i ngā nama katoa), kātahi ka hurihia taua utu ki te nama rēti teitei rawa o muri mai. Mā tēnei ka iti haere ngā hua katoa e utua ana, ā, koia te tikanga pangarau tika. Hei tauira, mēnā he kāri whiwhinga āu kei te 22% me te taurewa a-tangata kei te 12%, me whakaeke koe i te kāri whiwhinga i mua. Ko te tikanga rautaki tahi-ki-tahi anō, ka aro tuatahi ki te taupae iti rawa, kia tere ai ngā wikitōria me te ākiaki a-hinengaro, kātahi ka hurihia ngā utu ki ngā nama nui ake. E ai ki ngā rangahau, ko te tikanga rautaki tahi-ki-tahi e pai ake ana ngā hua mō te tini o te tangata, nā te mea ka taea e ngā wikitōria ākiaki te poipoi i ā rātou kia haere tonu. Heoi anō, mō ngā kaikono o Aotearoa e mau ana i ngā nama kāri whiwhinga 20%+ me ngā nama rēti-iti ake, ko te tikanga hukarere ka nui ake te penapena moni. Kōwhiria te tikanga ka māmā mōu te haapai tonu. Puna: Commission for Financial Capability — Debt Repayment (cffc.org.nz).

Mā te huri taupae ka taea te neke i ngā nama mai i tētahi kāri whiwhinga ki tētahi kāri hou — arā, ki tētahi e tuku ana i te rēti whakaaro iti, te 0% rānei mō tētahi wā whakatakoto, mai i te 6 ki te 24 marama. I Aotearoa, e tukuna ana e ētahi pēke nui ngā tukutukunga huri taupae mai i te 0% ki te 1.99% ia tau mō ngā marama tuatahi. Hei tauira, mēnā ka huria he taupae $5,000 mai i te kāri 20% ki te kāri 0% mō ngā marama 12, e $1,000 tata te penapena hua, ā, ka whai wā koe ki te whakaheke i te mātāmua. Engari kia mōhio koe ki ngā tūraru matua. Ka mutu ana te rēti whakaaro, ka huri ki te rēti taunoa teitei (mai i te 19.95% ki te 22.95%); ko ngā hoko hou ka taea te utua aunoatia ki te rēti taunoa; ā, ka pā mai pea ngā utu huri taupae (1–3% o te tapeke i huria). Hei painga rawa atu mō te whakaheke nama, me whakamahi te huri taupae i runga i te kawenga, arā, me whakatakoto he mahere whakahokinga e oti ai te taupae i mua i te mutunga o te wā whakaaro. Kaua rawa e whakamahi i te rohe whiwhinga wātea o tō kāri tawhito ki te kohikohi anō i ētahi atu nama. Puna: Consumer NZ — Balance Transfers; MBIE — CCCFA.